Nos extremos máis sobresaíntes da terra sitúanse os faros, vitais para navegantes e paradas espectaculares para camiñantes. Pois ven, vamos coñecer de preto eses faros. Comezando de norte a sur, desde Malpica a Fisterra, atopamos oito:

Faro das Illas Sisargas (Malpica). As Sisargas é un arquipélago formado por tres illas (Grande, Chica e Malata) e algún illote. O faro está na Illa Grande. O vello, de 1853, fora un dos máis antigos da Costa da Morte. Ao seu carón foi levantado o actual, pedra a pedra, polos veciños de Malpica, en 1915. Para chegar a el dependemos de embarcacións privadas, desde o porto de Malpica. Do embarcadoiro ata o faro, 2 km de andaina. As illas son un importante refuxio de aves, sobre todo de gaivotas e araos.

Faro de Punta Nariga (Barizo, concello de Malpica). É o faro máis moderno de Galicia. Entrou en funcionamento en 1998. A construción, asinada por César Portela, semella un barco que se mete no mar. A base, triangular, é un miradoiro. Na punta cara ao mar érguese a escultura O Atlante de Manolo Coia.

Faro de Punta Roncudo (Corme, concello de Ponteceso). Esta punta débelle o nome ao ruído que fai aquí o mar, tan bravo e rouco. É o paraíso dos percebes. O faro está en funcionamento desde 1920. É de costrución sinxela, non moi alto e zulexado en branco. É xemelgo do faro de Laxe, que tamén empezou a funcionar á vez. Entre os dous delimitan a ría de Laxe. Nesta perigosa zona, moitas pedras levan a memoria de naufraxios antigos, como o Petón do millo, chamado así ser onde afundira un barco cargado de millo, que deu de comer a todo Corme unha tempada. Entre os cantís hai tres cruces en memoria de tres percebeiros. 

Faro de Punta Laxe (Laxe). Xemelgo do faro re Roncudo, mais renovado en 1996, cando pasa de ser baliza a faro. Está na punta do monte da Ínsua. Desde o miradoiro, vemos, á dereita, a ría de Corme-Laxe; á esquerda, o mar aberto e, ao fondo, o Penal do Veo e a duna de Monte Branco. A zona dispón de área de descanso con bancos. Tamén hai unha escultura: A espera, de Iria Rodríguez.

Faro de Cabo Vilán (Camariñas). Foi o primeiro faro en España en funcionar con luz eléctrica, no 1896. Hoxe en día, é un dos máis potentes. Fronte a él, o mar bate no illote Vilán de Fóra, separado da terra polo paso do Bufardo. Aquí tamén atopamos pedras con nome propia, como a da Caveira ou a da Moa. Estamos nun espazo privilexiado, e seguro que vemos aves en perigo de extinción, como araos ou corvos mariños. Aquí tamén está o Centro de interpretación dos naufraxios, faros e sinais marítimos, ademais de sala de exposicións, tenda e café. 

Faro da Punta da Barca (Muxía). Construído en 1926 a carón do Santuario da Virxe da Barca, e das famosas pedras de Abalar, do Cadrís e do Temón (as supostas partes da barca: vea, casco e timón). Sitúase enfronte do Cabo Vilán, delimitando entre os dous faros a ría de Camariñas.

Faro do Cabo Touriñán (Muxía). O cabo é o punto máis occidental de Galicia e da España peninsular. Hai un faro vello, de 1898, e outro novo, de 1981. É un sitio estupendo para contemplar o solpor, sobre todo en certas datas do ano, nas que sabemos que é o derradeiro solpor de toda Europa continental, por cousas da rotación da terra (entre 22 de marzo e 25 de abril e 18 de agosto e 19 de setembro, aproximadamente).

Faro do Cabo Fisterra (Fisterra). Final de traxecto. Antigamente se pensaba que aquí remataba o mundo. Tamén se dí que aquí remata verdadeiramente o camiño (de Santiago), cando se queimaban as roupas da peregrinaxe á beira da mar e xa se podía volver a casa. O faro é de 1853. No 1888 instalouse unha serea, para cando a néboa non deixa ver a luz do faro. Emite sons cada minuto cun alcance de 25 m e, popularmente, é coñecida como “a vaca de Fisterra”. Outro complemento é o Semáforo, construído en 1879 par dar sinais da mariña de guerra. Hoxe en día é un loxamento rural. Desde o faro podemos ver a ría de Corcubión, o Monte Pindo, as illas Lobeira, e ata a costa de Carnota. Máis preto, o illote do Centolo, causa de moitos naufraxios.

Viveiro

Esta localidade da Mariña lucense presume de celebrar unha Semana Santa que mereceu a consideración de festas de interese turístico internacional e que destaca, entre outros motivos, polo valor artístico dos seus pasos, algúns dos cales son articulados. Máis de douscentos anos suma xa o Paso da Cea, creado a comezos do século XIX por un artesán empregando a mariñeiros da zona como modelos para dar forma ás figuras dos Apóstolos. As procesións da Última Cea, O Prendemento, O Encontro e o Santo Enterro son algunhas das máis emotivas e vistosas do seu calendario habitual. Este ano non se poderá gozar delas na rúa para evitar aglomeracións, pero si se manterá o culto nas igrexas e organizaranse exposicións e actividades virtuais.

Máis información en http://semanasantaviveiro.com/

Ferrol

Desde o ano 2014 a Semana Santa ferrolá goza tamén do recoñecemento como festa de interese turístico internacional. Desde o Domingo de Ramos ata o Domingo de Resurrección, as cinco confrarías da cidade organizan un total de 24 procesións que enchen de fervor e vistosidade as rúas de Ferrol. Os principais actos desenvólvense entre os barrios de Esteiro e A Magdalena durante as xornadas do mércores, o xoves e o venres santo. Este ano, esas procesións serán substituídas por actos alternativos, que se desenvolverán nas sedes de cada irmandade de Semana Santa e nas praza das Angustias, Amboage e Contraalmirante Azarola Gresillón respectando as medidas sanitarias e as restricións de aforo establecidas polas autoridades.

Máis información en http://www.semanasantaferrol.org/

Santiago de Compostela

As rúas da cidade do Apóstolo son o inmellorable marco para o desenvolvemento dunha Semana Santa, declarada de interese turístico de Galicia, e que experimentou nos últimos anos unha intensa revitalización, tal como demostra o feito de que Compostela conte xa con máis dunha ducia de confrarías. Os seus membros son os responsables de organizar as 17 procesións coas que se recrean os principais episodios da paixón, a morte e a resurrección de Xesucristo. Os actos previstos nesta ocasión desenvolveranse entre o 26 de marzo e o 11 de abril, aínda que tamén prescindirán das procesións para evitar os riscos sanitarios derivados da aglomeración de persoas. No seu lugar, as actividades organizadas pola xunta de confrarías trasladaranse ás súas propias sedes e a outros espazos pechados nos que se poida controlar o aforo e o cumprimento das medidas sanitarias.

Máis información en  https://www.semanasantasantiago.es/es/inicio/

Fisterra

Os tradicionais festexos de Semana Santa de Fisterra, declarados tamén festa de interese turístico galego, suman nesa localidade da Costa da Morte unha singular recreación que ano tras ano congrega a miles de persoas converténdose así no acto principal do seu extenso programa. Ten lugar o Domingo de Resurrección e os propios veciños encárganse de dar vida aos protagonistas da resurrección de Xesucristo. Do mesmo xeito que o ano pasado, os promotores das actividades tiveron que cancelar as procesións e a citada representación, pero si se manteñen os actos litúrxicos previstos no interior da igrexa parroquial de Santa María dás Areas, e para evitar que as limitacións de aforo impidan a fieis e curiosos tomar parte, a Xunta de Confrarías da Semana Santa de Fisterra retransmitiraos en directo a través do seu espazo en Facebook.

Máis información en https://www.facebook.com/semanasanta.fisterra/

Lugo

A celebración de actividades alternativas centradas nas procesións que deberían desenvolverse cada día é a idea na que están a traballar os responsables da xunta de confrarías de Lugo para manter viva a Semana Santa na cidade da muralla, festa tamén de interese autonómico. Os veciños non poderán ver a procesión do Santo Sacramento (acontecemento singular ligado ao privilexio do que goza a súa Catedral de expoñelo de forma permanente) nin o vistoso encontro entre Xesucristo e a Virxe, pero si sumarse, coas consecuentes limitacións de aforo, aos actos que serán organizados en xornadas sinaladas como o Domingo de Ramos, e o Xoves e o Venres Santo. 

Máis información en http://www.semanasantadelugo.com/es/noticias

Mondoñedo

As procesións que se celebran desde o Domingo de Ramos ata o Domingo de Resurrección converten a Semana Santa nunha das principais festividades do calendario mindoniense e propiciaron que teña tamén a consideración de festa de interese turístico galego. As súas orixes remóntanse, polo menos, ao século  XVI, e aínda que nesta ocasión os veciños non poderán tomar as rúas para asistir a estas escenificacións de gran fervor e solemnidade, si poderán acudir a monumental catedral para seguir as diferentes misas previstas ao longo deste ciclo festivo. 

Máis información en  https://www.facebook.com/turismomondonedo

Betanzos

Declarada de interese turístico autonómico no ano 2017, a Semana Santa de Betanzos destaca especialmente polas procesións do Domingo de Ramos e do Xoves e o Venres Santo, sendo a coñecida popularmente como Os Caladiños a máis famosa de todas elas. Por segundo ano consecutivo as rúas non serán escenario do tradicional percorrido dos pasos e os confrades e nazarenos, pero os actos litúrxicos manterán vivo o seu espírito e as redes sociais contribuirán á súa promoción tal como ocorreu hai un ano, cando foron difundidos a través da canle en YouTube da Unidade Pastoral de Betanzos.

Máis información en  https://www.facebook.com/semanasantabetanzos

Cangas

O valor artístico dos seus pasos, algúns deles articulados para conferir máis realismo á celebración, a súa antigüidade e o seu arraigamento converten a Semana Santa de Cangas nunha das máis destacadas da provincia de Pontevedra e permitíronlle tamén ser declarada de interese turístico de Galicia. Algunhas das súas confrarías foron fundadas hai xa tres séculos e o seu labor contribuíu a que procesións como a da Santa Cea, a Negación de San Pedro ou o Santo Encontro congreguen a numeroso público. Ningunha delas sairá este ano, pero mantéñense algúns actos litúrxicos e confrarías como a Irmandade das Dores e da Soidade animan aos veciños a decorar os seus balcóns con bandeiras conmemorativas.

Máis información en https://cangas.gal/es/areas/turismo/fiestas-y-festivales/semana-santa

Paradela (Meis)

A implicación de toda a parroquia de Paradela, no municipio pontevedrés de Meis, converteu a súa Semana Santa noutra das máis destacadas de Galicia e por elo, tamén, de interese turístico autonómico. Os propios veciños convértense en actores por uns días para dar vida aos principais personaxes dos episodios centrais do relato bíblico: a entrada triunfal de Xesús en Xerusalén, a Última Cea, o Prendemento de Cristo, o xuízo, o vía crucis… Todas elas son escenificacións que, do mesmo xeito que hai un ano, volverán caer nesta ocasión do programa de actividades polas restricións da covid, aínda que, probablemente, a confraría volverá aproveitar as redes sociais para organizar unha Semana Santa Virtual.

Máis información en http://bit.ly/semanasantaparadela

Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

A posición dos astros xogou un papel crave na orientación dos dolmens, aínda que hai diferenzas entre o fenómeno astronómico elixido polos seus construtores á hora de levantar estes megalitos. No caso do dolmen de Dombate, situado no municipio coruñés de Cabana de Bergantiños e coñecido como a catedral do megalitismo galego, está clara a súa relación co solsticio de inverno, debido a que a súa cuberta foi disposta de tal maneira que os primeiros raios de sol desa xornada poidan penetrar ata o interior do seu cámara. 

Castro de Baroña

Porto do Son

Este xacemento castrexo, un dos máis coñecidos e visitados de Galicia polo seu estado de conservación e a súa singular posición nun promontorio rochoso xunto ao mar, tampouco foi construído de costas aos fenómenos astronómicos. Algúns estudos de  arqueoastronomía identificaron aliñamentos que o relacionan co solsticio de inverno. Así, aínda que calquera época do ano é boa para gozar alí dunha fantástica posta de sol, é durante esa xornada de tránsito entre estacións cando se pode apreciar como o corredor que conduce a un miradoiro natural sobre o mar se aliña co ocaso do sol. Isto levou a expor a que o lugar podería ter sido escenario dalgún rito por parte dos seus antigos moradores.

Pena de Rodas

Outeiro de Rei

Estas dúas grandes formacións graníticas situadas a máis de 600 metros de altura no municipio lucense de Outeiro de Rei son famosas por inspirar varias lendas, pero tamén pola súa peculiar posición. Algúns investigadores sosteñen que foi un lugar de culto na antigüidade por estar orientado cara á posta de sol durante o solsticio de verán, pero tamén nos ofrece unha espectacular panorámica durante o solsticio de inverno, neste caso da saída do sol.

Monte de San Trocado

Punxín, Cenlle e San Amaro

Nas inmediacións do espectacular castro de San Cibrao de Las álzase un monte cuxa cima estivo ocupada en tempos por outra construción castrexa. Do mesmo xeito que outros lugares similares, en séculos posteriores foi cristianizado coa construción dunha capela que a día de hoxe segue acollendo unha popular romaría. Pero o culto dos seus antigos moradores ao sol segue presente tamén. Os expertos sinalan que durante o solsticio de inverno o sol alíñase con ese recinto e cun abrigo rochoso que garda un petróglifo. 

Parque Arqueolóxico da Arte Rupestre

Campo Lameiro

A importancia que os fenómenos astronómicos tiñan para quen habitou Campo Lameiro hai 4.000 anos ponse de manifesto nos petróglifos que se poden ver no seu parque arqueolóxico dedicado á arte rupestre. Unha das súas figuras máis coñecidas é o cervo do petróglifo de Laxe dos Carballos, cuxas hastas presentan unhas ramificacións que foron interpretadas por algúns estudosos como contas astronómicas. Ademais, hai quen sostén que na época na que foi tallada, a figura estaba orientada cara á saída do sol durante o solsticio de inverno.

Monte Esperón

Narón

“Por Santa Lucía, a máis longa noite e o máis curto día”. A substitución do calendario  xuliano polo gregoriano e a eliminación de dez días do mes de outubro de 1582 para corrixir a desviación acumulada é a explicación máis aceptada de por que ese refrán popular xa non se cumpre, posto que a celebración de Santa Lucía (13 de decembro) non coincide desde entón co solsticio de inverno, pero a vinculación de ambos acontecementos segue vixente nalgúns lugares. É o caso da parroquia de Sedes, en Narón, onde os celebran de forma conxunta o sábado máis próximo ao 13 de decembro cunha Noite de Luz que arrinca na capela de Santa Lucía e conclúe na cima do Monte Esperón cun aceso de fachos.

Cabo Fisterra

Fisterra

A historia do Cabo Fisterra estivo ligada estreitamente ao sol desde tempos inmemoriais converténdose así en lugar de culto e peregrinación. Alí, segundo a lenda, alzábase un altar dedicado ao sol (Ara Solis) e alí consideraban os romanos que se situaba o final da terra (de aí o nome latino orixinal do lugar, Finis Terrae). Na actualidade, as súas postas de sol seguen cativando a miles de persoas, e o solsticio de inverno é unha ocasión inmellorable para comprobar por que o cabo mantén intacto o seu magnetismo milenario.

A forma alongada deste cabo e a situación de Galicia nunha esquina do Imperio Romano fixeron que durante séculos se considerase que non había nada máis aló desas terras. Quizá por iso este punto do mapa sempre foi considerado un lugar máxico, misterioso e cheo de lendas.

Dise que este é o lugar ao que quixo achegarse o mismísimo Décimo Junio Bruto despois de declararse vencedor na conquista da antiga Gallaecia para ver como o sol desaparecía engulido polo mar. Anteriormente había no lugar un templo dedicado ao Sol chamado Ara Solis, construído polos fenicios como lugar de culto do astro rei. Quizá por este motivo aínda hoxe o fin da ruta xacobea sitúase neste lugar ao que cada ano se achegan miles de peregrinos para ver a posta de sol despois de visitar a tumba do Apóstolo Santiago; alí queimarán as súas roupas e comezarán o regreso á casa.

Así, e desde o principio dos tempos, Fisterra evoca un misterio insondable na alma dos homes. As raíces da súa aura lendaria teñen a súa orixe na mitoloxía dos primeiros poboadores de Europa, que crían que o mundo terreal daba paso, coa chegada da morte, a outra existencia nun lugar situado ao oeste, onde vían poñerse o sol. Nas lendas celtas é frecuente atopar imaxes de heroes que fan a súa última viaxe a este paraíso nunha barca de pedra, e é por iso que esta unión de pedra, mar e espiritualidade pervive aínda hoxe ao longo da Costa da Morte de diferentes maneiras.

Hoxe en día, no alto do monte atópase a ermida de San Guillermo, lugar cristianizado a partir dos cultos pagáns relacionados coa fertilidade e onde se situaba a pedra chamada “cama do santo” ou “cama de San Guillermo”, que un bispo mandou destruír no século XVII por considerala pagá. Atópase tamén alí, entre restos arqueolóxicos, un sartego antropomorfo do século VII. Pero se hai un elemento famoso neste cachiño de terra é o faro de Cabo Fisterra que, cunha antigüidade de 164 anos, é o segundo lugar máis visitado de Galicia despois de Santiago de Compostela. Desde este punto divísanse unhas espectaculares vistas do Océano Atlántico, da Ría de Corcubión e da costa de Carnota co seu famoso Monte Pindo, e en días despexados pódese chegar a ver incluso o Monte de Santa Trega, situado na fronteira de Portugal, xusto na desembocadura do Río Miño.

Cabo Fisterra foi tamén, ao longo dos séculos, un imán para xente de todo o mundo, atraendo a viaxeiros de países afastados e tamén, aínda que con peor fortuna, a decenas de barcos que naufragaron nas súas augas.

Recentemente, este lugar recibiu o galardón, no cincuenta aniversario do Tratado de Roma, de “Patrimonio Europeo”. Este galardón tan só é compartido por tres lugares máis en España.

Por todo iso, pola súa historia, pola súa lenda e polo seu enorme valor, este lugar debería ser un punto de visita obrigada para todo aquel que veña a Galicia.