Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

Sobrenomes como a catedral ou a capela sixtina do megalitismo galego reflicten a importancia que este monumento situado na comarca coruñesa de Bergantiños ten dentro do patrimonio arqueolóxico desta comunidade. Desde hai unha década está protexido no interior dun edificio levantado para preservar especialmente as súas valiosas pinturas. O seu centro de interpretación dispón tamén dunha réplica a tamaño real do interior da cámara para que os visitantes poidan ver o que se esconde no interior das enormes pedras que inspiraron a poetas como Eduardo Pondal. As escavacións realizadas na zona permitiron constatar que o dolmen actual foi levantado sobre outra estrutura máis antiga.

Dolmen de Axeitos

Ribeira

Outro dos dólmenes máis famosos de Galicia atópase na parroquia ribeirense de Oleiros. Tamén coñecido como Pedra do Mouro, o de Axeitos é un dos monumentos  megalíticos deste tipo mellor conservados de toda a Península e está enmarcado por un túmulo duns 30 metros de diámetro. Máis de media ducia de laxas cubertas por outra pedra de grandes dimensións forman a súa cámara, de ao redor de 2 metros de altura. Situado nun espazo rodeado de árbores é unha de visita obrigada para quen se achega á comarca de Barbanza.

Pedra da Arca

Malpica

A enorme laxa que cubría este dolmen situado no municipio de Malpica foi partida á metade empregando explosivos hai xa varias décadas. Os dous fragmentos permanecen caídos sobre as laxas verticais que os sostiñan orixinariamente, pero isto non impide imaxinarse a maxestosidade desta construción levantada no momento de maio esplendor da cultura megalítica.

Casiña dos Mouros e Casota do Foxo

Muíños

Estes dous dólmenes están situados na necrópole das Maus de Salas, xunto ás augas do encoro de Salas. De feito, a Casiña da Moura tivo que ser desprazada da súa localización orixinal para que non resultase afectado pola subida das augas. Tanto neste caso como no da veciña Casota do Foxo, as súas cámaras superan os dous metros de altura e están formadas por sete “ortostatos” (bloques grandes de pedra colocados verticalmente) que suxeitan outra enorme pedra.

Pedra da Arca e Pedra Cuberta

Vimianzo

O tamaño das súas laxas e o diámetro da mámoa converten o dolmen de Pedra da Arca nun dos máis grandes de Galicia. Só a laxa superior pesa ao redor de 12 toneladas. Destaca tamén polos restos de gravados e pinturas que se poden apreciar no seu interior. Atópase, ademais, nun municipio, o de Vimianzo, especialmente rico en patrimonio  megalítico e que deseñou unha ruta específica para dar a coñecer os seus principais puntos de interese, como o dolmen de Pedra Cuberta, que xa foi obxecto de estudo hai 90 anos polas pinturas do seu corredor. 

Mámoas de Guidoiro Areoso

A Illa de Arousa

O pequeno illote de Guidoiro  Areoso destaca porque a pesar do seu reducido tamaño e de estar formada maioritariamente por area alberga varios restos arqueolóxicos. Os especialistas identificaron polo menos cinco mámoas (sepulcros formados por un dolmen cuberto por un montículo de terra) e levaron a cabo varias escavacións para tratar de coñecer o alcance destas estruturas. Crese que na época da súa construción o lugar formaba parte dunha península e non estaba tan exposto á acción das mareas como na actualidade. Os cambios nas correntes da ría da última década ameazan a súa conservación. 

Mámoa do Rei

Vilaboa

Situada no corazón do parque natural do Lago de Castiñeiras, a Mámoa do Rei é o monumento principal do conxunto megalítico da Chan de Castiñeiras, un dos máis importantes de Galicia e que se sitúa en terras dos municipios pontevedreses de Vilaboa e Marín. Un túmulo dunhas dimensións de 30 por 20 metros cun dolmen no seu centro forman a Mámoa do Rei, restaurada a comezos deste milenio. Durante as escavacións realizadas na zona foron localizados varios ídolos antropomorfos e no interior da cámara do dolmen hai varias figuras gravadas na pedra. 

Dolmen de Cabaleiros

Tordoia

Do mesmo xeito que ocorre noutros moitos casos, en séculos pasados atribuíase unha orixe lendaria ao espectacular dolmen situado na parroquia de Cabaleiros, no municipio coruñés de Tordoia. Os habitantes do lugar transmitiron de xeración en xeración a historia dunha “moura” que fora visto tecendo no interior desta estrutura formada por sete pedras cubertas por unha gran laxa de máis de 12 metros cadrados, por iso é polo que fose coñecida popularmente como a Casa dá Moura. Este dolmen foi declarado monumento histórico artístico en 1975.

Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

A posición dos astros xogou un papel crave na orientación dos dolmens, aínda que hai diferenzas entre o fenómeno astronómico elixido polos seus construtores á hora de levantar estes megalitos. No caso do dolmen de Dombate, situado no municipio coruñés de Cabana de Bergantiños e coñecido como a catedral do megalitismo galego, está clara a súa relación co solsticio de inverno, debido a que a súa cuberta foi disposta de tal maneira que os primeiros raios de sol desa xornada poidan penetrar ata o interior do seu cámara. 

Castro de Baroña

Porto do Son

Este xacemento castrexo, un dos máis coñecidos e visitados de Galicia polo seu estado de conservación e a súa singular posición nun promontorio rochoso xunto ao mar, tampouco foi construído de costas aos fenómenos astronómicos. Algúns estudos de  arqueoastronomía identificaron aliñamentos que o relacionan co solsticio de inverno. Así, aínda que calquera época do ano é boa para gozar alí dunha fantástica posta de sol, é durante esa xornada de tránsito entre estacións cando se pode apreciar como o corredor que conduce a un miradoiro natural sobre o mar se aliña co ocaso do sol. Isto levou a expor a que o lugar podería ter sido escenario dalgún rito por parte dos seus antigos moradores.

Pena de Rodas

Outeiro de Rei

Estas dúas grandes formacións graníticas situadas a máis de 600 metros de altura no municipio lucense de Outeiro de Rei son famosas por inspirar varias lendas, pero tamén pola súa peculiar posición. Algúns investigadores sosteñen que foi un lugar de culto na antigüidade por estar orientado cara á posta de sol durante o solsticio de verán, pero tamén nos ofrece unha espectacular panorámica durante o solsticio de inverno, neste caso da saída do sol.

Monte de San Trocado

Punxín, Cenlle e San Amaro

Nas inmediacións do espectacular castro de San Cibrao de Las álzase un monte cuxa cima estivo ocupada en tempos por outra construción castrexa. Do mesmo xeito que outros lugares similares, en séculos posteriores foi cristianizado coa construción dunha capela que a día de hoxe segue acollendo unha popular romaría. Pero o culto dos seus antigos moradores ao sol segue presente tamén. Os expertos sinalan que durante o solsticio de inverno o sol alíñase con ese recinto e cun abrigo rochoso que garda un petróglifo. 

Parque Arqueolóxico da Arte Rupestre

Campo Lameiro

A importancia que os fenómenos astronómicos tiñan para quen habitou Campo Lameiro hai 4.000 anos ponse de manifesto nos petróglifos que se poden ver no seu parque arqueolóxico dedicado á arte rupestre. Unha das súas figuras máis coñecidas é o cervo do petróglifo de Laxe dos Carballos, cuxas hastas presentan unhas ramificacións que foron interpretadas por algúns estudosos como contas astronómicas. Ademais, hai quen sostén que na época na que foi tallada, a figura estaba orientada cara á saída do sol durante o solsticio de inverno.

Monte Esperón

Narón

“Por Santa Lucía, a máis longa noite e o máis curto día”. A substitución do calendario  xuliano polo gregoriano e a eliminación de dez días do mes de outubro de 1582 para corrixir a desviación acumulada é a explicación máis aceptada de por que ese refrán popular xa non se cumpre, posto que a celebración de Santa Lucía (13 de decembro) non coincide desde entón co solsticio de inverno, pero a vinculación de ambos acontecementos segue vixente nalgúns lugares. É o caso da parroquia de Sedes, en Narón, onde os celebran de forma conxunta o sábado máis próximo ao 13 de decembro cunha Noite de Luz que arrinca na capela de Santa Lucía e conclúe na cima do Monte Esperón cun aceso de fachos.

Cabo Fisterra

Fisterra

A historia do Cabo Fisterra estivo ligada estreitamente ao sol desde tempos inmemoriais converténdose así en lugar de culto e peregrinación. Alí, segundo a lenda, alzábase un altar dedicado ao sol (Ara Solis) e alí consideraban os romanos que se situaba o final da terra (de aí o nome latino orixinal do lugar, Finis Terrae). Na actualidade, as súas postas de sol seguen cativando a miles de persoas, e o solsticio de inverno é unha ocasión inmellorable para comprobar por que o cabo mantén intacto o seu magnetismo milenario.