Cemiterio de Pereiró, Vigo. Foi construído a finais do século XIX, con deseño de Jenaro García de la Fuente, por mor do desenvolvemento da economía viguesa, que empezou a precisar máis espazo para vivos e para mortos. Está organizado nunha planta cadrada con dúas grandes avenidas cruzadas e oito menores. No paseo polo camposanto atopamos nomes de persoeiros que nos soan moito, aínda que sexa de velos nas placas das rúas da cidade: García Barbón, Sanjurjo Badía, Policarpo Sanz… Aquí tamén descansa Concepción Arenal. Doutra banda, hai obras escultóricas de altura, entre elas varias de Asorey. Para sacar máis proveito á visita, podemos descargar na aplicación Vigo App a ruta interactiva “Cemiterio de Pereiró, historia da cidade”. Ademais, o 30 de outubro comezan as rutas teatralizadas, que se prolongarán ata o 25 de novembro, guiadas pola mesma Concepción Arenal, Irene Ceballos, ou Cachamuíña. O prazo para inscribirse empeza o venres 27 de outubro, e a partir de aí cada xoves, nos teléfonos 010 e 986 810 260. (Só para maiores de 18 anos).

Cemiterio de San Amaro, A Coruña. Está na avenida de Orillamar, camiño da Torre de Hércules, onde temos unhas estupendas vistas ao mar para durmir o derradeiro soño. O conxunto arquitectónico é de 1813 e está organizado en tres zonas: relixiosa, civil e británica (está última pechada ao público). Desde 2012 véñense programando en diferentes datas visitas nocturnas teatralizadas, xeralmente guiadas por Fiz de Cotobelo, a alma en pena de El Bosque animado, a novela de Wenceslao Fernández Flórez. Os restos do escritor xacen neste cemiterio, o mesmo que os de Luis Seoane, Pondal, Juana de Vega, Murguía…

Cemiterio de Cores, Dumbría. Neste cemiterio da Costa da Morte, o descanso eterno vese baixo un prisma moi colorido, que non ten nada que ver coa estética fúnebre. Aquí a vida e a morte cantan ao mesmo compás. A construción, creativa e un tanto arriscada no seu momento, é da arquitecta Rosana Pichel, de 2012. Tanto éxito tivo que anos despois precisou unha ampliación. Está organizado en módulos pechados nos que cada nicho está rematado en prancha de resina dunha cor luminosa, protexido por un cristal. Cando empardece e se acende a iluminación nocturna, indirecta, ten outro encanto. Ademais, está integrado no campo, nun sitio estupendo para prolongar o paseo.

Cemiterio dos Ingleses, Camariñas. Na Costa da morte, nun extremo da enseada do Trece, entre Punta Cagada e Punta do Boi, naufragou o acoirazado inglés Serpent en 1890. Alí mesmo, na parroquia de Xaviña, o pobo púxose mans á obra e levantou un cemiterio para acoller os 142 corpos recuperados. É por iso que lle chaman “dos ingleses”. No recinto interior descansan os restos do capitán e os oficiais e, no exterior, os dos mariñeiros. É unha construción sinxela, rotunda, case minimalista, que dialoga coa paisaxe, entre o mar e a montaña.

Cemiterio Vello de Mondoñedo. Antigamente, este era o cemiterio de San Lázaro mais, unha vez construído o novo, ficoulle de nome “vello”. Ao pasear dentro dos muros, decatámonos de que, aínda que a morte nos iguala a todos, as diferenzas entre clases sociais están definidas moi claramente neste camposanto. Así, hai unha parte elevada para a clase alta, con panteóns monumentais; unha intermedia para a clase media, máis discreta; unha pegada á terra para os máis humildes e, nun lateral, o cemiterio civil. Co tempo, o recinto enteiro converteuse nun xardín para pasear, con parque e miradoiros incluídos. Entre as súas tumbas atopamos nomes coñecidos: Álvaro Cunqueiro, Leiras Pulpeiro, Pascual Veiga…

Cemiterio de San Francisco, Ourense. O cemiterio de Ourense, na parte alta da cidade, na aba de Montealegre, é un remanso de paz, como debe ser. Data do século XIX e, ademais de contar con artísticos panteóns, como os feitos por Faílde, é a derradeira morada de ourensáns ilustres como Otero Pedrayo, Blanco Amor, José Ángel Valente…

Parque de Bonaval, Santiago. A horta e o cemiterio do antigo convento de San Domingos de Bonaval foron rehabilitados e convertidos en parque urbano, segundo o proxecto de Isabel Aguirre e Álvaro Siza (1989-2000). Resultaron moitas hectáreas de parque, no que se conservan as antigas estruturas funerarias, baleiras, iso si. As que si están ocupadas son as da igrexa do convento, preto de alí, onde descansan, no “panteón dos galegos ilustres,” Seoane, Rosalía de Castro, Alfredo Brañas, Cabanillas, Asorey, Domingo Fontán e Castelao.

Cemiterio de Goiriz, Vilalba. Na Terra Chá, desde lonxe sobresaen os apuntados pináculos do cemiterio de Goiriz, que semellan de encaixe, elevándose ao ceo. Na zona hai máis cemiterios de estilo neogótico, como o de San Xoán de Alba, San Román ou Rioaveso, que deben os traballos de filigrana en pedra aos canteiros de Pedreiras Rozadas. Entre eles, o de Goiriz é o máis monumental. A súa orixe é do século XVI, aínda que sufriu sucesivas reformas, mesmo no século XX. De paseo polo camposanto, vemos que non destacan panteóns nin mausoleos, senón as estruturas que abeiran os nichos, moi verticais, rematadas en pináculo e cruz ou cruz celta. de xeito que nos fan dirixir a ollada cara ao ceo, máis espiritual non pode ser. Tamén hai algunha laxe moi antiga a rentes do chan.

Varios cemiterios galegos están recoñecidos pola ASCE (Asociación de Cemiterios Significativos de Europa): o dos Ingleses de Camariñas, o de Santa Mariña Dozo de Cambados, o de San Francisco de Ourense, o de San Amaro da Coruña e o de San Froilán de Lugo. Estes dous últimos, están incluídos, ademais, na Ruta de Cemiterios Europeos.

Parémonos a pensar: Coñecemos os cemiterios da nosa cidade? E os de fóra? Onde estará enterrada Rosalía? E Pondal? Que tal se facemos un percorrido por algúns dos camposantos máis bonitos de Galicia?

Cemiterio dos Ingleses, Camariñas. Entre a punta do Boi e a punta Cagada xa houbera naufraxios, mais o do acoirazado inglés Serpent, o 10 de novembro de 1890, foi máis grave, con 172 mortos. So se salvaron tres tripulantes. Coa axuda de todo o pobo, levantouse un cemiterio para soterrar os 142 corpos recuperados, fronte ao chamado desde entón, “baixo do Serpent”. No recinto interior repousan os restos do capitán e os oficiais e, no exterior, os dos mariñeiros. É unha construción moi sinxela, dominada pola paisaxe, co monte Branco de fondo e a gran reserva de caramiñas. 

Cemiterio de Cambados. “O cemiterio máis melancólico do mundo”, segundo Cunqueiro, atópase á beira das ruínas da igrexa de Santa Mariña Dozo. Esta é de estilo gótico mariñeiro do século XII, con lembranzas da capela románica anterior, e foi abandonada no século XIX. Dela prácticamente fica o esqueleto en pé. Aquí quixo ser enterrada Josefina Blanco, esposa de Valle-Inclán, a carón do seu fillo.

Cemiterio de Adina, Iria Flavia.  Está xunto á igrexa de Santa María de Iria Flavia. “O simiterio de Adina/ n´hai duda que é encantador,/ cos seus olivos escuros/ de vella recordazón ”: así o vía Rosalía de Castro, que estivo aquí enterrada até 1891, cando a levaron ao Panteón dos Ilustres en Santiago. Aquí non hai nichos, todas as lápidas van pegadas ao chan. E son moi antigas, mesmo hai sartegos antropomorfos de entre os séculos VI e X. Tamén hai dous cruceiros e varias oliveiras centenarias. So unha delas durme para sempre Camilo José Cela.

Santa María A Nova, Noia. O cemiterio está á beira da igrexa, que é de estilo gótico mariñeiro, cunha soa nave con cuberta de madeira. Abeira o Museo das Laudas, onde atopamos lápidas gremiais e sartegos medievais. No camposanto destaca o cruceiro gótico e outro con baldaquino, “O Cristo do Humilladoiro”, do século XVI. Ademais conta con máis de cincocentos sartegos e lápidas de entre os séculos XIV e XIX.

Cemiterio Vello de Mondoñedo. A estrutura deste cemiterio é clasista sen disimulo: na zona alta, os panteóns da xente de clase alta; na intermedia, as tumbas da clase media e, na máis pegada ao chan, os soterramentos da xente humilde. Pó somos… Aquí xacen os restos de Cunqueiro, de Leiras Pulpeiro e de Pascual Veiga, por exemplo. A zona do cemiterio civil úsase como parque.

Cemiterio de San Francisco, Ourense. Levántase nas abas do Montealegre, xunto ao antigo convento de San Francisco. Ten grupos escultóricos de gran calidade, como os de Faílde. Aquí xacen Blanco Amor, Otero Pedrayo, Risco, Cuevillas, Parada Justel… También está o poeta José Ángel Valente, que foi presidente de honra da Asociación de Amigos do Cemiterio e un dos impulsores da súa conservación. Aquí tamén descansa Asunción González Vázquez, considerada a primeira vítima rexistrada de violencia machista en Ourense. A súa lápida dí: “Pobre Asunción!”.

Cemiterio de San Froilán, Lugo. Está a 500 m do Camiño Primitivo de Santiago. É obra do arquitecto racionalista Eloy Maquieira, e destaca pola súa limpa ordenación espacial. Moitas das construcións funerarias foron trasladadas desde o antigo cemiterio municipal. É un cemiterio moi activo: organiza concursos de fotografía, xornadas formativas, visitas guiadas, lecturas dramatizadas, concertos…

Cemiterio de San Amaro, A Coruña. Aquí o descanso eterno ten vistas ao mar. Hai unha zona relixiosa, outra civil e a británica, pechada ao público. Ademais, conta con algún monumento colectivo, como o adicado aos Mártires da Liberdade, ás vítimas do accidente de avión de Montrove no 73 ou a Columna tronzada en recordo da folga xeral de 1901.  Entre as lápidas atopamos os nomes de Isidoro Brocos, Eduardo Pondal, Curros Enríquez, Murguía…

Cemiterio de Pereiró, Vigo. Foi deseñado por Jenaro Pérez de la Fuente, que até se encargou do panteón onde descansan os seus restos, aquí mesmo, claro. Pasear entre as tumbas é facelo pola historia da cidade, parece o rueiro de Vigo: Policarpo Sanz, Sanjurjo Badía, Cachamuíña, García Barbón… Aínda que a estrela é Concepción Arenal, claro. Tamén hai un Xardín da Memoria histórica, no cemiterio civil. Outra atracción é o Dodge Carnero, un elegante coche fúnebre de c.a 1930.

Parque de Bonaval, Santiago. O cemiterio de Bonaval, a carón do convento de San Domingos de Bonaval, foi inaugurado en 1847, e continuamente ampliado, até deixar de ter uso funerario en 1960. Tempo despois, convertíuse nun parque magnífico, rehabilitado por Siza, que conserva estruturas funerarias baleiras. Na igrexa do convento podemos visitar o Panteón dos Galegos Ilustres, onde están Rosalía de Castro, Alfredo Brañas, Cuevillas, Asorey, Fontán e, aparte, Castelao.

Cemiterio de San Froilán

Lugo

Aínda que construído hai menos de 90 anos, o cemiterio municipal de Lugo é un lugar de gran interese artístico e cultural. No seu interior alberga algunhas das construcións funerarias máis destacadas do camposanto anterior, que foron trasladas ata esta nova localización. Panteóns do século XIX, como o do cóengo García Abad, as esculturas que adornan algunhas tumbas e monumentos como o dedicado aos soldados da Guerra de Cuba poboan un lugar que é obxecto de visitas guiadas e que serve de escenario a actividades poéticas e musicais. Atópase, ademais, nas inmediacións da ruta do Camiño de Santiago que pasa por Lugo: o Camiño Primitivo.

Cemiterio de San Francisco

Ourense

Ligado ao antigo convento de San Francisco, este cemiterio situado na cidade de Ourense destaca tanto pola monumentalidade de moitas das súas tumbas e panteóns como por algunhas das personalidades que alí foron enterradas, o que propiciou que fose declarado Ben de Interese Cultural. Ramón Otero Pedrayo, Eduardo Blanco Amor, Vicente Risco, Lamas Carvajal ou José Ángel Valente, poeta e presidente no seu día da Asociación de Amigos do Cemiterio de San Francisco, son algúns dos ilustres representantes do mundo da cultura alí enterrados. Este camposanto foi, ademais, fonte de inspiración para moitos creadores locais, incluído o grupo de rock Los Suaves, que ten unha praza co seu nome non moi lonxe de alí e que lle dedicou un dos seus discos.

Cemiterio de Santa Mariña de Dozo

Cambados

A  monumentalidade das rúas de Cambados atopa no cemiterio de Santa Mariña de Dozo a súa expresión máis asombrosa. As ruínas da igrexa de igual nome cos arcos que sostiñan a desaparecida bóveda desafiando ao paso do tempo e á gravidade presiden un espazo que impresiona a todo aquel que o contempla. O gran escritor Álvaro Cunqueiro definiuno como o cemiterio máis melancólico do mundo. Construída sobre unha antiga capela que á súa vez foi levantada sobre os restos dun castro, a igrexa foi abandonada no século XIX, pero o lugar continuou usándose como cemiterio.

Cemiterio de Santa María A Nova

Noia 

Dous elementos fan do cemiterio da igrexa de Santa María A Nova un dos camposantos máis destacados non só de Galicia, senón de toda España: o espazo extramuros coñecido como A Quintana dos Mortos e construído sobre terra traída desde Palestina, e o Museo de Laudas Gremiais que mostra no interior do templo a maior colección que se conserva no mundo de lápidas nas que se recolle o oficio do falecido.

Cemiterio de San Amaro

A Coruña

Construído hai algo máis de 200 anos, o cemiterio de San Amaro asómase ao mar desde o centro da cidade e garda entre os seus muros os restos de importantes personaxes históricos como os escritores Eduardo Pondal, Manuel Murguía, Curros Enríquez e Wenceslao Fernández Flórez. O concello organiza visitas guiadas e trazou catro itinerarios temáticos diferentes para que o visitante percorra o lugar descubrindo os seus segredos.

Cemiterio dos Ingleses

Camariñas

A pegada dun dos naufraxios máis tráxicos dos que tiveron lugar na Costa da Morte segue presente en Camariñas. No Cemiterio dos Ingleses repousan os restos das vítimas do Serpent, un acoirazado inglés que se afundiu fronte ás costas do municipio tras chocar contra as rocas na zona coñecida como Punta do Boi. Só tres dos seus 175 tripulantes lograron salvar a vida neste dramático suceso que propiciou a construción do novo faro de Cabo Vilán.

Cemiterio de Bonaval

Santiago de Compostela

Pouco queda xa do antigo camposanto do convento de Santo Domingo de Bonaval, pero iso non resta interese ao lugar. O espazo ocupado outrora polas tumbas e os terreos anexos foron reconvertidos nun belo parque no que reina a tranquilidade do seu uso anterior e que regala ademais unhas espectaculares vistas de parte da cidade. A presenza nos seus arredores do Museo do Pobo Galego e do Centro Galego de Arte Contemporánea propician que o conxunto se teña convertido nun lugar de visita obrigada. 

Cemiterio gótico de Goiriz

Vilalba

Son varios os cemiterios dos municipios da Terra Chá (Lugo) que destacan polo seu estilo gótico. Altos pináculos esculpidos en pedra e coroados por cruces álzanse desde o alto dos nichos debuxando unha silueta moi característica e creando xogos de sombras cando o sol os atravesa. O da parroquia vilalbesa de Goiriz é un dos máis coñecidos debido a que ademais está situado xunto a outra ruta xacobeo: o Camiño do Norte.

Cemiterio de Cores

Dumbría

A ampla e rechamante paleta cromática empregada para decorar este cemiterio municipal de Dumbría provocou que desde a súa construción, hai algo menos de 10 anos, se convertese nun atractivo máis deste municipio situado no corazón da Costa da Morte. Láminas de resina de cores vivas e diversas cobren os nichos para que o visitante experimente sensación de confort.