Calquera época do ano é boa para acudir a Santo André de Teixido, pero o 30 de novembro (e os días previos) é unha das datas máis sinaladas por tratarse do día en que se celebra precisamente a festividade do patrón do lugar. Varios son os ritos que terán que cumprir quen se achegue ata alí tal como vén facéndose desde hai séculos: coller unha pedra no camiño para depositala nalgún dos milladoiros que atoparán ao seu paso; bicar a pequena imaxe do santo que hai no interior do santuario, visitar a fonte milagreira ou confeccionar o ramo de Santo André. Outro dos ritos do lugar estaba relacionado coa famosa Herba de Namorar, aínda que na actualidade viuse afectado polo feito de tratarse dunha especie en perigo que non debe ser arrincada.

A peregrinación a SantobAndré remóntase polo menos ao século XII, pero a importancia do lugar como espazo de culto arrinca moito antes, o que permite comprobar como, do mesmo xeito que ocorre con outras celebracións, baixo o manto cristián escóndense costumes e supersticións milenarias. Xa na época dos celtas, esas paraxes cativaron aos moradores da zona, que as converteron en escenario de diversos rituais relacionados co tránsito da vida terreal ao máis aló a través dos mares. A tradición local relaciona estes ritos directamente coa Santa Compaña para sinalar que as almas en pena que integran esta  fantasmagórica procesión acoden tamén a Santo André de Teixido buscando a porta de acceso á outra vida. De aí a famosa expresión “A Santo André de Teixido vai de morto quen non foi de vivo”.

O tránsito da tradición celta ao cristianismo non restou misticismo ao lugar e mesmo deu orixe a máis relatos míticos. Un deles conta que o lugar está dedicado a Santo André porque o propio santo pisou esas terras. Segundo esta lenda, o santo chegou nunha embarcación que naufragou e os seus restos convertéronse nun illote, coñecido como a Barca de Santo André polo seu parecido cun casco investido. Outro destes relatos sitúa a Xesucristo e a San Pedro en Teixido e conta que foi o primeiro o que ordenou a San Andrés permanecer no lugar asegurándolle que nunca lle faltarían as visitas de xentes chegadas doutros moitos sitios.

Hoxe en día, o santuario, que se comezou a construír no século  XIV e que sufriu varias reformas posteriores, é en efecto a meta dunha multitude de persoas que acoden ata alí para demostrar o seu fervor, para dar continuidade á tradición, para gozar dunha paisaxe cativadora e, tamén, para non ter que volver na outra vida. 

A Garita de Herbeira é o punto máis elevado dos cantís que forma a Serra da Capelada ao se atopar co mar. A este territorio frecuentemente azoutado polos ventos pode chegarse subindo desde Cariño (e quizá facendo parada a media ascensión no fermoso Miradoiro da Miranda, con amplas panorámicas sobre a ría de Ortigueira); ou desde o mesmo centro da vila de Cedeira. Esta última vía é a que utilizan os camiñantes que realizan algunhas das rutas de sendeirismo máis populares da zona, como son a Ruta dos Peiraos ou Camiño de Santo André.

Porque é aquí, a medio camiño entre Cedeira e Herbeira, onde se atopa a mítica aldea de Santo André de Teixido. Todos os que coñecen e cren na tradición saben que é imposible librarse de visitar esta pequena vila encaixada entre barrancos e colgada sobre o mar: o que non foi de vivo irá unha vez morto, reencarnado en pequeno animal. Agora en serio: Santo André de Teixido é un dos centros de peregrinación espiritual máis populares de Galicia e tamén un lugar ao que cómpre ir aínda que non se teñan ese tipo de inquedanzas. A sinxela igrexa, a manchea de casas que a rodean, a baixada á fonte e un paisaxe agreste e idílico fan desta zona unha das imprescindibles do norte galego.

A estrada que comunica Cedeira coa Garita de Herbeira é estreita e vira a dereitas e esquerdas sobre o cantil, pasando xunto a varios miradoiros desde os que se divisan, á esquerda, as impoñentes moles do cabo Prior e a costa recortada ata Valdoviño; e á dereita os mesmos acantilados e as casas brancas de Santo André. No traxecto hai que ter coidado: as vacas e os cabalos, ceibos nesta parte da Capelada, camiñan con total liberdade por un territorio que é seu desde hai centos de anos.

Un dato máis, moi curioso, sobre esta zona máxica de Galicia. Nos cantís de Herbeira ocorre un fenómeno asombroso, que os locais coñecen como “o pé do vento”: trátase dunha espesísima nube que se sitúa sobre a serra da Capelada en días nos que o vento do nordés sopra con forza, e que coinciden ás veces coas xornadas soleadas do verán. Así, pode ocorrer que en Cedeira faga un día espectacular mais, nas alturas, a nube corra acantilado arriba cubrindo o ceo e baixando as temperaturas considerablemente. Nestes casos, gozar da paisaxe é complicado e conducir pola estrada de Santo André pode meter algo de medo, pero o ambiente misterioso é certamente difícil de igualar.

A resposta tampouco é doada. O percebe pode atoparse nas lonxas e nos restaurantes de Galicia practicamente en calquera época do ano. Os expertos din, con todo, que o mellor mes para comelo é marzo, aínda en plena invernía. Tamén están especialmente saborosos a finais do verán, data na que se celebran as principais festas de exaltación nas vilas de Corme e Cedeira, famosas polas súas costas abruptas e, en consecuencia, pola calidade do percebe que producen.

Outra das datas nas que o percebe é máis demandado é o mes de decembro, que é cando alcanza os prezos máis elevados. En tempo de Nadal é clásica xa a peza xornalística na que se indica o que custa o quilo en tal ou tal outra praza de abastos, normalmente unha cantidade elevada… aínda que non o é tanto cando se coñecen as circunstancias nas que é recollido.

Esta é unha profesión dura e arriscada: saltando entre as rochas, subindo e baixando dunha lancha, os profesionais (en bastantes casos mulleres) percorren a parte da costa na que bate o mar para recoller o percebe. É doado esvarar ou que unha onda máis alta do esperado poña as cousas difíciles. Comezan cando a marea empeza a baixar para apañar uns poucos quilos, preferentemente nas penas onde, precisamente, as correntes son máis fortes. É alí onde o percebe se alimenta mellor, grazas á abundancia de plancto das augas costeiras galegas.

O custe dos percebes ten que ver, ademais da temporada, co seu tamaño. Os máis grandes poden alcanzar os 180€ en lonxa, e os máis apreciados son os que chegan a terra aínda cun pedazo de rocha adherido. Deben ter unha forma proporcionada e seren máis ben grosos. Os máis longos, chamados percebes de sombra, son os que medran baixo as pedras e teñen menos sabor.

Porque se algo distingue aos percebes galegos, ademais do seu grosor e que medran habitualmente en grupos compactos, é o seu sabor a mar, único e inconfundible. A receita tradicional aproveita ao máximo esa calidade, sen lle dar disfrace ningún. “Auga a ferver, percebes botar, auga a ferver, percebes quitar”, di o refrán, resumindo moi graficamente o proceso de cocido. Hai quen a esta fórmula lle engade unha folla de loureiro e, por suposto, non faltan os cociñeiros contemporáneos que actualizan a preparación clásica e introducen este marisco en pratos máis elaborados, acompañando cremas ou mesmo como gornición de peixes.

Cocidos en auga de mar, tapados por un pano para que non arrefríen, é delicioso saborealos pouco a pouco, acompañándoos dun viño branco galego, por exemplo un albariño ou un godello. En canto á época… a época é o de menos!

View Larger Map