Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

Sobrenomes como a catedral ou a capela sixtina do megalitismo galego reflicten a importancia que este monumento situado na comarca coruñesa de Bergantiños ten dentro do patrimonio arqueolóxico desta comunidade. Desde hai unha década está protexido no interior dun edificio levantado para preservar especialmente as súas valiosas pinturas. O seu centro de interpretación dispón tamén dunha réplica a tamaño real do interior da cámara para que os visitantes poidan ver o que se esconde no interior das enormes pedras que inspiraron a poetas como Eduardo Pondal. As escavacións realizadas na zona permitiron constatar que o dolmen actual foi levantado sobre outra estrutura máis antiga.

Dolmen de Axeitos

Ribeira

Outro dos dólmenes máis famosos de Galicia atópase na parroquia ribeirense de Oleiros. Tamén coñecido como Pedra do Mouro, o de Axeitos é un dos monumentos  megalíticos deste tipo mellor conservados de toda a Península e está enmarcado por un túmulo duns 30 metros de diámetro. Máis de media ducia de laxas cubertas por outra pedra de grandes dimensións forman a súa cámara, de ao redor de 2 metros de altura. Situado nun espazo rodeado de árbores é unha de visita obrigada para quen se achega á comarca de Barbanza.

Pedra da Arca

Malpica

A enorme laxa que cubría este dolmen situado no municipio de Malpica foi partida á metade empregando explosivos hai xa varias décadas. Os dous fragmentos permanecen caídos sobre as laxas verticais que os sostiñan orixinariamente, pero isto non impide imaxinarse a maxestosidade desta construción levantada no momento de maio esplendor da cultura megalítica.

Casiña dos Mouros e Casota do Foxo

Muíños

Estes dous dólmenes están situados na necrópole das Maus de Salas, xunto ás augas do encoro de Salas. De feito, a Casiña da Moura tivo que ser desprazada da súa localización orixinal para que non resultase afectado pola subida das augas. Tanto neste caso como no da veciña Casota do Foxo, as súas cámaras superan os dous metros de altura e están formadas por sete “ortostatos” (bloques grandes de pedra colocados verticalmente) que suxeitan outra enorme pedra.

Pedra da Arca e Pedra Cuberta

Vimianzo

O tamaño das súas laxas e o diámetro da mámoa converten o dolmen de Pedra da Arca nun dos máis grandes de Galicia. Só a laxa superior pesa ao redor de 12 toneladas. Destaca tamén polos restos de gravados e pinturas que se poden apreciar no seu interior. Atópase, ademais, nun municipio, o de Vimianzo, especialmente rico en patrimonio  megalítico e que deseñou unha ruta específica para dar a coñecer os seus principais puntos de interese, como o dolmen de Pedra Cuberta, que xa foi obxecto de estudo hai 90 anos polas pinturas do seu corredor. 

Mámoas de Guidoiro Areoso

A Illa de Arousa

O pequeno illote de Guidoiro  Areoso destaca porque a pesar do seu reducido tamaño e de estar formada maioritariamente por area alberga varios restos arqueolóxicos. Os especialistas identificaron polo menos cinco mámoas (sepulcros formados por un dolmen cuberto por un montículo de terra) e levaron a cabo varias escavacións para tratar de coñecer o alcance destas estruturas. Crese que na época da súa construción o lugar formaba parte dunha península e non estaba tan exposto á acción das mareas como na actualidade. Os cambios nas correntes da ría da última década ameazan a súa conservación. 

Mámoa do Rei

Vilaboa

Situada no corazón do parque natural do Lago de Castiñeiras, a Mámoa do Rei é o monumento principal do conxunto megalítico da Chan de Castiñeiras, un dos máis importantes de Galicia e que se sitúa en terras dos municipios pontevedreses de Vilaboa e Marín. Un túmulo dunhas dimensións de 30 por 20 metros cun dolmen no seu centro forman a Mámoa do Rei, restaurada a comezos deste milenio. Durante as escavacións realizadas na zona foron localizados varios ídolos antropomorfos e no interior da cámara do dolmen hai varias figuras gravadas na pedra. 

Dolmen de Cabaleiros

Tordoia

Do mesmo xeito que ocorre noutros moitos casos, en séculos pasados atribuíase unha orixe lendaria ao espectacular dolmen situado na parroquia de Cabaleiros, no municipio coruñés de Tordoia. Os habitantes do lugar transmitiron de xeración en xeración a historia dunha “moura” que fora visto tecendo no interior desta estrutura formada por sete pedras cubertas por unha gran laxa de máis de 12 metros cadrados, por iso é polo que fose coñecida popularmente como a Casa dá Moura. Este dolmen foi declarado monumento histórico artístico en 1975.

Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

A posición dos astros xogou un papel crave na orientación dos dolmens, aínda que hai diferenzas entre o fenómeno astronómico elixido polos seus construtores á hora de levantar estes megalitos. No caso do dolmen de Dombate, situado no municipio coruñés de Cabana de Bergantiños e coñecido como a catedral do megalitismo galego, está clara a súa relación co solsticio de inverno, debido a que a súa cuberta foi disposta de tal maneira que os primeiros raios de sol desa xornada poidan penetrar ata o interior do seu cámara. 

Castro de Baroña

Porto do Son

Este xacemento castrexo, un dos máis coñecidos e visitados de Galicia polo seu estado de conservación e a súa singular posición nun promontorio rochoso xunto ao mar, tampouco foi construído de costas aos fenómenos astronómicos. Algúns estudos de  arqueoastronomía identificaron aliñamentos que o relacionan co solsticio de inverno. Así, aínda que calquera época do ano é boa para gozar alí dunha fantástica posta de sol, é durante esa xornada de tránsito entre estacións cando se pode apreciar como o corredor que conduce a un miradoiro natural sobre o mar se aliña co ocaso do sol. Isto levou a expor a que o lugar podería ter sido escenario dalgún rito por parte dos seus antigos moradores.

Pena de Rodas

Outeiro de Rei

Estas dúas grandes formacións graníticas situadas a máis de 600 metros de altura no municipio lucense de Outeiro de Rei son famosas por inspirar varias lendas, pero tamén pola súa peculiar posición. Algúns investigadores sosteñen que foi un lugar de culto na antigüidade por estar orientado cara á posta de sol durante o solsticio de verán, pero tamén nos ofrece unha espectacular panorámica durante o solsticio de inverno, neste caso da saída do sol.

Monte de San Trocado

Punxín, Cenlle e San Amaro

Nas inmediacións do espectacular castro de San Cibrao de Las álzase un monte cuxa cima estivo ocupada en tempos por outra construción castrexa. Do mesmo xeito que outros lugares similares, en séculos posteriores foi cristianizado coa construción dunha capela que a día de hoxe segue acollendo unha popular romaría. Pero o culto dos seus antigos moradores ao sol segue presente tamén. Os expertos sinalan que durante o solsticio de inverno o sol alíñase con ese recinto e cun abrigo rochoso que garda un petróglifo. 

Parque Arqueolóxico da Arte Rupestre

Campo Lameiro

A importancia que os fenómenos astronómicos tiñan para quen habitou Campo Lameiro hai 4.000 anos ponse de manifesto nos petróglifos que se poden ver no seu parque arqueolóxico dedicado á arte rupestre. Unha das súas figuras máis coñecidas é o cervo do petróglifo de Laxe dos Carballos, cuxas hastas presentan unhas ramificacións que foron interpretadas por algúns estudosos como contas astronómicas. Ademais, hai quen sostén que na época na que foi tallada, a figura estaba orientada cara á saída do sol durante o solsticio de inverno.

Monte Esperón

Narón

“Por Santa Lucía, a máis longa noite e o máis curto día”. A substitución do calendario  xuliano polo gregoriano e a eliminación de dez días do mes de outubro de 1582 para corrixir a desviación acumulada é a explicación máis aceptada de por que ese refrán popular xa non se cumpre, posto que a celebración de Santa Lucía (13 de decembro) non coincide desde entón co solsticio de inverno, pero a vinculación de ambos acontecementos segue vixente nalgúns lugares. É o caso da parroquia de Sedes, en Narón, onde os celebran de forma conxunta o sábado máis próximo ao 13 de decembro cunha Noite de Luz que arrinca na capela de Santa Lucía e conclúe na cima do Monte Esperón cun aceso de fachos.

Cabo Fisterra

Fisterra

A historia do Cabo Fisterra estivo ligada estreitamente ao sol desde tempos inmemoriais converténdose así en lugar de culto e peregrinación. Alí, segundo a lenda, alzábase un altar dedicado ao sol (Ara Solis) e alí consideraban os romanos que se situaba o final da terra (de aí o nome latino orixinal do lugar, Finis Terrae). Na actualidade, as súas postas de sol seguen cativando a miles de persoas, e o solsticio de inverno é unha ocasión inmellorable para comprobar por que o cabo mantén intacto o seu magnetismo milenario.

Festa  do Albariño. Cambados 

Considerada a celebración vinícola máis antiga de Galicia e a segunda de España, a Festa  do Albariño goza dede o ano 2018 da consideración de festa de interese turístico internacional. É un acontecemento popular que ten ao viño como protagonista e que propicia que as rúas de Cambados cheguen a encherse de xente degustando os seus famosos caldos e gozando da festa. Miles de persoas danse cita cada ano na localidade para participar tamén nas súas verbenas e os seus concertos, aínda que nesta ocasión en groso das celebracións que deberían ter lugar durante a primeira fin de semana do mes de agosto foron suspendidas.

Romaría da Tortilla. Laro (Silleda) 

Dende 1989, a Asociación de Amigos da Tortilla de Laro celebra unha das festas máis populares da comarca do Deza, que foi declarada de interese turístico no ano 2013. Miles de persoas reúnense para degustar as tortillas preparadas polos restaurantes e as integrantes da asociación de amas de casa. O pregón, a degustación, os concursos e as actuacións de grupos e orquestras son algúns dos ingredientes dunha celebración prevista para o período comprendido entre o 31 de xullo e o 2 de agosto, pero que foi posposta ata o próximo ano. 

Romaría de Santa Marta de Ribarteme. As Neves

Declarada de interese turístico hai só uns meses, este singular festexo coñecido tamén como a  Romaría dos Cadaleitos, terá que esperar ao 2021 para celebrar como se merece a súa nova consideración. A procesión de cadaleitos con persoas vivas no seu interior que tratan de obter así o favor da Virxe ou mostrarlle o seu agradecemento por unha petición cumprida é o elemento máis orixinal dunha festa cuxo apartado relixioso dá paso despois a unha gran comida campestre.

Festa  do  Pemento. A Arnoia

Este ano a pesar da situación, na Arnoia decidiron continuar coa súa tradicional Festa do  Pemento, pero adaptándoa para evitar riscos e aglomeracións. A festa nada en 1980 e dedicada ao produto por excelencia da horta dese municipio ourensán celebrarase do 31 de xullo ao 2 de agosto. Normalmente, coincide coas festas patronais e reúne a abundante público, que pode gozar de eventos culturais, deportivos, actos relixiosos, oficiais e protocolarios. Este ano unicamente poderanse degustar os pementos nos bares do municipio e para iso haberá que comprar uns  tickets a través da ligazón: https://pementosdearnoia.com/.

Festival de Pardiñas. Guitiriz 

Denominada oficialmente Feira e Festa da Música e da Arte, o Festival de Pardiñas vén sendo organizado dende 1980 pola asociación cultural Os Xermolos coa finalidade de preservar e difundir a cultura galega. Este ano a asociación decidiu presentar un formato renovado adaptándose ás novas medidas de seguridade. Levarán a cabo iniciativas durante as fins de semana de agosto en distintos lugares da localidade. Os actos comezarán o 1 de agosto no Campo da Feira de Parga coa 27 Mostra de Instrumentos de Música Tradicional organizada pola Asociación do Baile e a Música de Tradición Galega. Concluirán o 30 de agosto con actividades musicais nas parroquias de O Vilar e Santa Locaia. O programa inclúe pequenos concertos, proxeccións de películas, presentacións de libros e distintos talleres. 

Festa da Carballeira. Zas 

A primeira fin de semana do mes de agosto é sinónimo de música tradicional en Zas. Desde o ano 1984, a asociación Castro Meda organiza este festival folk polo que pasaron ao longo dos anos os principais grupos e artistas da escena galega e internacional. A música é a gran protagonista desta cita, pero o programa de actividades vai crecendo co paso dos anos complementándose con outras propostas culturais. Ademais, o propio recinto onde se celebra, a  carballeira que lle dá nome, constitúe outro atractivo máis do festival e contribúe a crear a atmosfera especial que alí se respira. Este ano, a música non soará en Zas, pero os seus organizadores prometen regresar con enerxías renovadas no 2021.

Día da Gaita e Romaría a Santa Cruz. Ribadeo

Tamén coñecida como A  Xira, o Día da Gaita e Romaría a Santa Cruz, é unha celebración tradicional que ten lugar cada primeiro domingo de agosto no monte de Santa Cruz. A gastronomía e a música popular son dúas dos principais ingredientes dunha festa que vén celebrando co seu formato actual dende os anos 60, pero cuxos orixes se remontan máis atrás aínda no tempo. O seu carácter multitudinario é, precisamente, o que animou aos seus organizadores, os responsables da Asociación Amigos da Gaita Galega, a suspender a edición deste ano para evitar aglomeracións.

Mostra da Olería. Buño (Malpica)

A artesanía tradicional é o principal aceno de identidade do pobo de Buño, no municipio coruñés de Malpica. Cada ano, chegado o arranque do mes de agosto, os seus artesáns celebran unha Mostra da Olería que atrae a visitantes e turistas de toda Galicia. Os postos de venda conviven no programa con talleres de barro e outras actividades divulgativas destinadas a poñer en valor esta artesanía milenaria. A edición deste ano tivo que ser cancelada, pero os obradoiros e as tendas da localidade, así como o Ecomuseo Forno  do  Forte, seguen abertos para recibir a todos aqueles que queiran coñecer a singular olería de Buño.

Romaría Vikinga. Catoira 

Cada primeiro domingo de agosto os habitantes de Catoira e miles de persoas reúnense nesta localidade situada a beiras do río Ulla para gozar dunha das celebracións máis populares do calendario estival galego. Desde os anos 60, recrean coa axuda dunha réplica dunha embarcación vikinga a toma das Torres do Oeste. Os invasores apagan a súa sede guerreira con viño e unha comida de confraternidade toma a substitución desta lúdica batalla pasada por barro. O enorme poder de convocatoria da festa é o que obrigou a suspender este ano os actos centrais da celebración, aínda que si se organizaron algunhas actividades dirixidas a públicos máis reducidos.

San Fins do Castro. Cabana de Bergantiños

A romaría de San Fins do Castro celébrase cada día 1 de agosto reunindo a fieis e curiosos na carballeira situada xunto á capela homónima. O Berro Seco (unha orixinal coreografía de berros que dirixe o párroco local), o himno de San Fins e a queima do Santo da Pólvora son os elementos máis orixinais e emblemáticos desta celebración na que tampouco faltan outros ritos propios das romarías relixiosas, como o relacionado co poder milagroso das augas da fonte próxima. Do mesmo xeito que ocorre con outras romarías similares, haberá que agardar ao próximo ano para tomar parte nela.

Festival Folclórico Internacional do Emigrante. Reinante (Barreiros)

Outra das celebracións tradicionais que se caeu este ano do calendario festivo é a que ten lugar na parroquia de San Miguel de Reinante (municipio de Barreiros) dende 1980 para homenaxear con música aos emigrantes. A asociación O Arco da Vella é a responsable de que o Festival Folclórico Internacional do Emigrante fose capaz de reunir ao longo destes 40 anos a multitude de grupos de todo o mundo.

Feira  do Bonito. Burela 

Festa de interese turístico nacional, a Feira do bonito celébrase en Bureia desde o ano 1983, coincidindo co primeiro sábado do mes de agosto. O principal obxectivo da festa é reivindicar a historia mariñeira do pobo ademais da súa cultura e gastronomía. Cada unha das súas edicións ofrece entretemento e actuacións musicais con artistas galegos relevantes, pero a estrela da xornada é o delicioso bonito elaborado en distintas preparacións e mesmo sen glute para os celíacos. Este ano non haberá actos oficiais.

Festa  do  Pemento. Herbón (Padrón)

Como algunhas das anteriores, esta celebración ten lugar o primeiro sábado do mes de agosto. Ese día, a parroquia de Herbón, en Padrón, presume dos pementos aos que deu fama internacional cunha celebración que foi declara xa en 1978 de interese turístico. A Orde do Pemento de Herbón concede a produtores e personalidades que difunden e promoven o pemento os títulos de Cabaleiros e Damas. Os organizadores da festa decidiron suspender os actos deste ano, pero emprazan ao público para reencontrarse no 2021.

Festa  do  Pemento. Oímbra

Tamén no municipio ourensán de Oímbra renden homenaxe aos pementos cunha celebración monográfica. A dedicada ao seu pemento branco remóntase ao ano 1997 e consiste nunha comida popular que ten lugar na carballeira da localidade o primeiro domingo do mes de agosto e que está aderezada con concursos, expositores de venda, actuacións e inchables. O concello cancelou os actos deste ano, pero realizará campañas promocionais para estimular a venda deste popular produto.

Festa  do Galo Piñeiro. O Pino

Desde o ano 1999, o municipio coruñés do Pino celebra a Festa do Galo Piñeiro e unha  Mostra Cabalar para exaltar a gastronomía e cultura galega, ademais de recuperar a unha especie de galo con raíces que se remontan á época celta. O programa inclúe unha feira na que se venden animais vivos e concursos nos que son premiados os mellores exemplares. A Mostra Cabalar xunta aos mellores cabalos e eguas de razas galegas e foráneas e permite ao público gozar de espectáculos ecuestres e exhibicións de doma. Dende 2009, tamén se celebra unha Feira Celta, pero este ano todas as actividades tiveron que ser suspendidas así que haberá que esperar ata o 2021 para volver gozar destas populares celebracións do Pino.