Dolmen de Dombate

Cabana de Bergantiños

Sobrenomes como a catedral ou a capela sixtina do megalitismo galego reflicten a importancia que este monumento situado na comarca coruñesa de Bergantiños ten dentro do patrimonio arqueolóxico desta comunidade. Desde hai unha década está protexido no interior dun edificio levantado para preservar especialmente as súas valiosas pinturas. O seu centro de interpretación dispón tamén dunha réplica a tamaño real do interior da cámara para que os visitantes poidan ver o que se esconde no interior das enormes pedras que inspiraron a poetas como Eduardo Pondal. As escavacións realizadas na zona permitiron constatar que o dolmen actual foi levantado sobre outra estrutura máis antiga.

Dolmen de Axeitos

Ribeira

Outro dos dólmenes máis famosos de Galicia atópase na parroquia ribeirense de Oleiros. Tamén coñecido como Pedra do Mouro, o de Axeitos é un dos monumentos  megalíticos deste tipo mellor conservados de toda a Península e está enmarcado por un túmulo duns 30 metros de diámetro. Máis de media ducia de laxas cubertas por outra pedra de grandes dimensións forman a súa cámara, de ao redor de 2 metros de altura. Situado nun espazo rodeado de árbores é unha de visita obrigada para quen se achega á comarca de Barbanza.

Pedra da Arca

Malpica

A enorme laxa que cubría este dolmen situado no municipio de Malpica foi partida á metade empregando explosivos hai xa varias décadas. Os dous fragmentos permanecen caídos sobre as laxas verticais que os sostiñan orixinariamente, pero isto non impide imaxinarse a maxestosidade desta construción levantada no momento de maio esplendor da cultura megalítica.

Casiña dos Mouros e Casota do Foxo

Muíños

Estes dous dólmenes están situados na necrópole das Maus de Salas, xunto ás augas do encoro de Salas. De feito, a Casiña da Moura tivo que ser desprazada da súa localización orixinal para que non resultase afectado pola subida das augas. Tanto neste caso como no da veciña Casota do Foxo, as súas cámaras superan os dous metros de altura e están formadas por sete “ortostatos” (bloques grandes de pedra colocados verticalmente) que suxeitan outra enorme pedra.

Pedra da Arca e Pedra Cuberta

Vimianzo

O tamaño das súas laxas e o diámetro da mámoa converten o dolmen de Pedra da Arca nun dos máis grandes de Galicia. Só a laxa superior pesa ao redor de 12 toneladas. Destaca tamén polos restos de gravados e pinturas que se poden apreciar no seu interior. Atópase, ademais, nun municipio, o de Vimianzo, especialmente rico en patrimonio  megalítico e que deseñou unha ruta específica para dar a coñecer os seus principais puntos de interese, como o dolmen de Pedra Cuberta, que xa foi obxecto de estudo hai 90 anos polas pinturas do seu corredor. 

Mámoas de Guidoiro Areoso

A Illa de Arousa

O pequeno illote de Guidoiro  Areoso destaca porque a pesar do seu reducido tamaño e de estar formada maioritariamente por area alberga varios restos arqueolóxicos. Os especialistas identificaron polo menos cinco mámoas (sepulcros formados por un dolmen cuberto por un montículo de terra) e levaron a cabo varias escavacións para tratar de coñecer o alcance destas estruturas. Crese que na época da súa construción o lugar formaba parte dunha península e non estaba tan exposto á acción das mareas como na actualidade. Os cambios nas correntes da ría da última década ameazan a súa conservación. 

Mámoa do Rei

Vilaboa

Situada no corazón do parque natural do Lago de Castiñeiras, a Mámoa do Rei é o monumento principal do conxunto megalítico da Chan de Castiñeiras, un dos máis importantes de Galicia e que se sitúa en terras dos municipios pontevedreses de Vilaboa e Marín. Un túmulo dunhas dimensións de 30 por 20 metros cun dolmen no seu centro forman a Mámoa do Rei, restaurada a comezos deste milenio. Durante as escavacións realizadas na zona foron localizados varios ídolos antropomorfos e no interior da cámara do dolmen hai varias figuras gravadas na pedra. 

Dolmen de Cabaleiros

Tordoia

Do mesmo xeito que ocorre noutros moitos casos, en séculos pasados atribuíase unha orixe lendaria ao espectacular dolmen situado na parroquia de Cabaleiros, no municipio coruñés de Tordoia. Os habitantes do lugar transmitiron de xeración en xeración a historia dunha “moura” que fora visto tecendo no interior desta estrutura formada por sete pedras cubertas por unha gran laxa de máis de 12 metros cadrados, por iso é polo que fose coñecida popularmente como a Casa dá Moura. Este dolmen foi declarado monumento histórico artístico en 1975.

Porque esa é unha das características máis deliciosas do Carreirón. O acceso á zona protexida faise por un único punto: a rotonda de entrada na Illa de Arousa desde a ponte que a comunica co concello de Vilanova. A única estrada leva a dous campings e remata nunha pequena rotonda e un aparcamento de pago. Despois, o percorrido ten que facerse por forza a pé.

E paga a pena. Seguindo a ruta marcada con sinais de madeira verticais, o camiñante atoparase primeiro coa praia máis grande do parque, a de Xastelas. Nela xúntanse todos os servizos necesarios para pasar un día de praia tranquilo e en familia: chiringos, aseos e un paseo marítimo farán as delicias de quen desexe gozar do bo tempo e dos baños de sol. A auga está especialmente calma nesta zona de Galicia, posto que o areal atópase moi no interior da ría arousá, enfocado cara a Cambados. Con marea baixa, o pouco calado da ría nesta zona fai que os bañistas poidan camiñan mar cara a dentro sen que a auga os cubra durante moitas ducias de metros.

O espectáculo natural comeza ao dobrar a punta de Xastelas. Desde este punto e rodeando toda a península que conforma o Carreirón atópanse innumerables calas, praias pequenas e acumulacións de rochas que entran e saen do mar, dando aos visitantes múltiples opcións de baño. A praia dos Espiños, a do Dente de Can, a Lontreira, a dos Petóns… o mellor é ir percorrendo pouco a pouco o carreiro e parar na que máis apeteza. Ou en varias, porque o traxecto é curto e faise facilmente nunha hora de andaina.

Convén estar moi atento á fauna, tanto ao pé do mar (onde, a última hora da tarde, é habitual contemplar o espectáculo dos peixes saltando fóra da auga e as aves, en consecuencia, preparándose para a caza) coma nas dunas do interior (onde é doado ver lagartos de bo tamaño, coellos e paxaros de diversos tipos). Tamén é moi simpático, sobre todo se se viaxa con pequenos, ir observando as formas peculiares das rochas da contorna. Algunhas teñen nomes moi fáciles de entender en canto se contemplan, como o Con do Cocodrilo, o Con do Fociño do Porco ou o dos Tres Pés.

Na parte interior atópase a singular lagoa de Carreirón, de moi pouca profundidade e algo máis dun quilómetro cadrado de extensión. Nela aniñan e descansan aves de paso que se poden observar desde atalaias construídas a tal efecto. É un punto clave da Zona Internacional de Especial Protección para as Aves e do complexo intemareal arousán.